“Sonte, për herë të parë në 79 ditë, qiejt mbi Jugosllavi janë të heshtur”, deklaroi presidenti amerikan Bill Clinton më 10 qershor 1999, duke shpallur fundin e bombardimeve të NATO-s ndaj caqeve ushtarake serbe në ish-Jugosllavi.
Atë natë, aleanca ushtarake ndërpreu një fushatë ajrore që kishte zgjatur 11 javë dhe që synonte ndaljen e dhunës së forcave serbe kundër shqiptarëve në Kosovë.
“Kërkesat e një komuniteti ndërkombëtar – të indinjuar dhe të bashkuar – janë përmbushur”, deklaroi Clinton, duke theksuar se ato përfshinin tërheqjen e forcave serbe nga Kosova, vendosjen e një force sigurie të udhëhequr nga NATO-ja dhe kthimin e kosovarëve në shtëpitë e tyre.
“Mund t’i raportoj popullit amerikan se kemi shënuar fitore – për një botë më të sigurt, për vlerat tona demokratike dhe për një Amerikë më të fortë”, shtoi ai.
Pse ndërhyri NATO-ja?
NATO-ja autorizoi sulmet ajrore më 24 mars 1999, në përpjekje për të ndalur përshkallëzimin e dhunës në Kosovë. Presidenti Clinton deklaroi se përdorimi i forcës ishte i domosdoshëm për të ndalur agresionin e forcave serbe ndaj shqiptarëve.
“Nëse presidenti jugosllav Slobodan Milošević nuk është i gatshëm të bëjë paqe, ne jemi të gatshëm t’i kufizojmë aftësitë e tij për të bërë luftë kundër kosovarëve”, tha ai.
Përpjekjet disamujore të të dërguarit amerikan Richard Holbrooke për të arritur një armëpushim dështuan. Në këtë kontekst, sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Javier Solana, autorizoi nisjen e sulmeve.
“Ne duhet ta ndalojmë një regjim autoritar që shtyp popullin e tij në Evropë, në fund të shekullit të 20-të. E kemi detyrë morale ta bëjmë këtë”, deklaroi Solana.
Si u zhvillua fushata e bombardimeve?
Fushata ajrore e NATO-s ishte operacioni i dytë i madh luftarak i aleancës, pas ndërhyrjes në Bosnje dhe Hercegovinë në vitin 1995. Megjithatë, ishte hera e parë që NATO-ja përdori forcën pa një mandat të drejtpërdrejtë nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së.
Operacioni përfshiu rreth 1.000 avionë luftarakë që operuan nga baza në Itali dhe Gjermani, si dhe nga aeroplanmbajtësja USS Theodore Roosevelt (CVN-71) në Detin Adriatik.
Gjatë 78 ditëve, avionët e NATO-s kryen mbi 38.000 fluturime, prej të cilave 10.484 ishin misione sulmuese, pa asnjë humbje jete në radhët e aleatëve.
Sipas NATO-s, përzgjedhja e objektivave kalonte në disa nivele verifikimi për të garantuar përputhshmëri me të drejtën ndërkombëtare, justifikim ushtarak dhe minimizim të rrezikut për civilët.
Gjatë bombardimeve, u goditën kazerma dhe njësi ushtarake në Serbi, Mal të Zi dhe Kosovë, si dhe infrastruktura kyçe, përfshirë sistemet e komandës dhe kontrollit, mbrojtjen ajrore, energjinë dhe komunikimet.
Kur përfunduan bombardimet?
Bombardimet përfunduan më 10 qershor 1999, një ditë pas nënshkrimit të Marrëveshja e Kumanovës midis NATO-s dhe autoriteteve ushtarake jugosllave.
Marrëveshja parashikonte tërheqjen e forcave jugosllave nga Kosova dhe krijimin e një force ndërkombëtare paqeruajtëse të udhëhequr nga NATO-ja.
Fundin e fushatës e shpalli Solana, pas konsultimeve me Këshillin e Atlantikut të Veriut dhe konfirmimit nga komandanti suprem i NATO-s për Evropën, Wesley Clark, se tërheqja e forcave jugosllave kishte nisur.
Beogradi kishte 11 ditë kohë për të tërhequr rreth 40.000 trupa nga Kosova.
Pasojat dhe vendosja e KFOR-it
Më 12 qershor 1999 nisi dislokimi i KFOR-it, misioni paqeruajtës i NATO-s në Kosovë. Fillimisht me rreth 50.000 trupa, ky mision u zvogëlua gradualisht në rreth 4.500 pjesëtarë ndër vite.
Sfida kryesore në periudhën pas luftës ishte stabilizimi dhe rindërtimi i Kosovës.
Lufta la pas rreth 13.000 të vrarë, mijëra të zhdukur – mbi 1.600 prej të cilëve mbeten ende të pagjetur – si dhe qindra mijëra refugjatë, shumica e të cilëve u kthyen në shtëpitë e tyre. Po ashtu, mijëra prona u dëmtuan ose u shkatërruan.
“Në Kosovë, ne kemi bërë gjënë e duhur. E kemi bërë në mënyrën e duhur. Dhe ne do ta përfundojmë punën”, deklaroi Clinton në mbrëmjen e 10 qershorit 1999.
