Kjo nuk është më diplomaci, përkundrazi, ajo përbën një formë të propagandës së rafinuar shtetërore.
Marrëveshja për Normalizimin e Marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë e vitit 2013, e njohur gjerësisht si Marrëveshja e Brukselit, u konceptua si një hap historik drejt stabilizimit të marrëdhënieve dhe avancimit të integrimit evropian të të dy vendeve. Megjithatë, trembëdhjetë vjet më vonë, ajo është bërë një nga instrumentet kryesore të luftës narrative të Serbisë kundër Kosovës.
Kori politik i sinkronizuar në Serbi, duke filluar nga Aleksandar Vuçiç te Ivica Daçiç, nga Petar Petkoviç te Tomislav Nikoliç, nuk flet për normalizim, por për kontroll. Nuk kërkon zgjidhje, por hapësirë për ndikim; nuk synon paqen, por dominimin narrativ. Kjo nuk është më diplomaci, përkundrazi, përbën një formë të propagandës së rafinuar shtetërore.
Një nga elementët më të rëndësishëm të propagandës serbe është kujtesa selektive. Elitat politike në Beograd shpesh “harrojnë” se vetë Serbia kishte kërkuar një mendim këshillimor nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë mbi pavarësinë e Kosovës. Ky mendim, i cili konfirmoi se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare, përfaqëson një goditje të drejtpërdrejtë ndaj narrativës serbe.
Megjithatë, në vend që të përballen me këtë realitet ligjor, aktorët serbë e zhvendosin fokusin te Asociacioni i Komunave me Shumicë Serbe, duke e paraqitur atë si një detyrim që mbetet i papërmbushur nga Kosova. Kjo qasje nuk është thjesht selektive, por është edhe strategjikisht manipuluese. Ajo e shkëput Marrëveshjen nga konteksti i saj, duke e portretizuar atë si një kontratë të njëanshme në të cilën Serbia ka të drejta, por jo detyrime të lidhura me njohjen e realitetit të Kosovës si shtet.
Në diskursin serb, Asociacioni paraqitet si një mekanizëm për mbrojtjen e të drejtave të serbëve në Kosovë. Megjithatë, mënyra se si artikulohet ky koncept zbulon një dimension tjetër: përdorimin e tij si një instrument për ndikim politik dhe institucional brenda Kosovës.
Këtu bëhet e rëndësishme metafora e “Kalit të Trojës”. Serbia kërkon të krijojë një strukturë me kompetenca të gjera që shtrihen përtej Kushtetutës. Kjo nënkupton një përpjekje për të ndërtuar një entitet paralel të aftë për të sfiduar autoritetin e shtetit të Kosovës nga brenda. Prandaj, Asociacioni nuk është thjesht një çështje e të drejtave të komunitetit, por është një levë strategjike për të ruajtur ndikimin e Serbisë në Kosovë dhe për të penguar konsolidimin e shtetësisë së saj.
Retorika serbe nuk synon vërtet normalizimin, përkundrazi, ajo prodhon një gjendje të vazhdueshme tensioni dhe mosbesimi. Ky fenomen mund të përkufizohet si “anti-normalizim”: një strategji që përdor gjuhën e dialogut për të sabotuar vetë procesin e dialogut.
Brenda këtij kuadri, Lista Serbe dhe strukturat e tjera të ndikuara nga Beogradi funksionojnë si instrumente të një politike të ndërmjetme. Këto mekanizma nuk synojnë integrimin e serbëve në sistemin e Kosovës, por t’i mbajnë ata të lidhur me strukturat e Serbisë. Kjo qasje krijon një paradoks: Serbia kërkon të drejta për komunitetin serb në Kosovë, ndërkohë që njëkohësisht minon institucionet që do të garantonin këto të drejta në një mënyrë të qëndrueshme.
Një element veçanërisht shqetësues është përfshirja e akademisë dhe shoqërisë civile në këtë diskurs, duke kontribuar në legjitimimin e narrativës shtetërore duke i dhënë asaj një fasadë intelektuale. Kjo e bën propagandën më të sofistikuar dhe më të rrezikshme. Ajo me të cilën po merremi nuk janë thjesht deklarata politike, por një prodhim i qëndrueshëm diskursiv që përfshin analiza, studime dhe opinione që synojnë të ndikojnë në perceptimin publik, si në Serbi ashtu edhe në nivel ndërkombëtar. Ndërthurja e politikës me sferën intelektuale krijon kështu një ekosistem propagandistik në të cilin narrativa shtetërore riprodhohet dhe përforcohet vazhdimisht.
Politika aktuale e Serbisë ndaj Kosovës nuk mund të kuptohet plotësisht pa analizë historike. Qasja e Vuçiçit shpesh shihet si vazhdim i politikave të Slobodan Millosheviqit, megjithëse e përshtatur në një kontekst të ri ndërkombëtar. Dallimi kryesor qëndron te mjetet, jo te objektivat. Në vend të përdorimit të forcës ushtarake, Serbia sot përdor mjete të luftës hibride: propagandën, dezinformimin, ndikimin politik dhe instrumentalizimin e komuniteteve etnike.
Propaganda serbe nuk kufizohet vetëm në Kosovë. Ajo shtrihet edhe në vende të tjera të rajonit, siç është Mali i Zi, ku iniciativat nga partitë pro-serbe për të tërhequr njohjen e Kosovës tregojnë një strategji më të gjerë destabilizimi. Këto veprime e bëjnë retorikën provokuese të përdorur nga elitat serbe edhe më të rrezikshme, pasi nxit tensionet etnike dhe minon përpjekjet drejt stabilitetit në Ballkan.
Ajo që bie më shumë në sy është se vetë koncepti i “normalizimit” është kapur dhe shtrembëruar. Në vend që të nënkuptojë njohje dhe bashkëpunim të ndërsjellë, ai përdoret si një mjet për të çuar përpara interesat unilaterale. Për Serbinë, “normalizimi” nënkupton një Kosovë të dobët, të fragmentuar dhe të varur, ndërsa për Kosovën dhe partnerët e saj ndërkombëtarë, ai nënkupton një marrëdhënie të bazuar në barazi dhe njohje të ndërsjellë. Ky ndryshim themelor qëndron në zemër të konfliktit aktual dhe shpjegon pse Marrëveshja e vitit 2013 vazhdon të jetë një burim tensioni dhe jo një zgjidhje.
Propaganda serbe kundër Kosovës, e artikuluar përmes një kori të koordinuar politik, akademik dhe civil, nuk është një fenomen spontan, por një strategji e menduar mirë që synon riformësimin e realitetit politik përmes manipulimit narrativ.
Në fund të fundit, Marrëveshja e Normalizimit e vitit 2013, në vend që të shërbente si bazë për paqe dhe bashkëpunim, është shndërruar në një mjet të kësaj strategjie. Përmes manipulimit dhe instrumentalizimit, ajo përdoret për të sfiduar shtetësinë e Kosovës dhe për të ruajtur ndikimin e Serbisë. Çështja kryesore nuk është më nëse Marrëveshja zbatohet, por si interpretohet dhe për çfarë qëllimi përdoret.
