Rritja e ndjeshme e importeve nga Kina në Kosovë nuk është më thjesht një fenomen tregtar, por një tregues i një trendi më të gjerë gjeoekonomik, i cili po transformon Ballkanin Perëndimor në një hapësirë gjithnjë e më të varur nga ekonomia kineze.
Të dhënat që tregojnë se Kosova shpenzon mbi dy milionë euro në ditë për mallra kineze dhe se importet nga Kina janë pothuajse dyfishuar brenda katër vjetësh, sinjalizojnë një zhvendosje strukturore në orientimin ekonomik të tregut kosovar.
Ndryshe nga investimet direkte apo kreditë shtetërore – të cilat janë të dukshme dhe politikisht të ndjeshme – importi masiv i mallrave përbën një formë më të heshtur, por më të qëndrueshme ndikimi. Kina nuk ka nevojë për ambasadë në Prishtinë për të qenë ekonomikisht e pranishme: raftet e supermarketeve, tregjet e pajisjeve elektronike dhe sektori i lodrave e kanë zëvendësuar diplomacinë klasike.
Rasti i Kosovës tregon qartë se varësia tregtare mund të krijohet edhe pa marrëdhënie diplomatike formale. Importet nga Kina tashmë kanë tejkaluar vlerën e importeve nga vendet e CEFTA-s, duke zbehur gradualisht rolin tradicional të partnerëve rajonalë dhe duke e zhvendosur boshtin ekonomik drejt Lindjes.
Raporti ekonomik Kosovë–Kinë është thellësisht asimetrik. Ndërsa importet kapin shifra qindra milionëshe, eksportet kosovare drejt Kinës mbeten simbolike. Ky disproporcion e shndërron tregtinë në një rrugë njëkahëshe, ku Kina konsolidon pozitën e saj si furnizues dominant, ndërsa Kosova mbetet konsumator pasiv.
Kjo pabarazi nuk është vetëm ekonomike, por edhe strategjike. Sa më shumë që tregu kosovar mbështetet në mallra të lira kineze, aq më pak hapësirë mbetet për zhvillimin e industrisë vendore dhe për diversifikimin e burimeve të furnizimit.
Importimi i produkteve ushqimore dhe bujqësore nga Kina shënon një pikë kthese edhe më shqetësuese. Këto produkte prekin drejtpërdrejt sigurinë shëndetësore dhe ekonomike të vendit. Në një shtet me potencial bujqësor të pashfrytëzuar si Kosova, importi i hudhrës apo produkteve të ngjashme nga Kina jo vetëm që dëmton prodhuesit vendas, por krijon varësi të panevojshme dhe rrezikon standardet e sigurisë ushqimore.
Kjo situatë, sipas ekspertëve, është pasojë e mungesës së një politike të qartë industriale dhe bujqësore, duke e lënë tregun tërësisht në logjikën e fitimit afatshkurtër.
Kosova nuk është përjashtim. Në Serbi, Mal të Zi, Bosnje dhe Hercegovinë dhe Maqedoni të Veriut, Kina ka shkuar edhe më tej – duke e kombinuar tregtinë me investime infrastrukturore, kredi shtetërore dhe projekte strategjike. Serbia shërben si shembulli më i qartë i kësaj qasjeje, ku Kina është shndërruar në një nga investitorët kryesorë, duke ndikuar jo vetëm ekonomikisht, por edhe politikisht.
Ndryshe nga këto vende, Kosova ende nuk ka borxh apo investime direkte kineze. Megjithatë, varësia përmes importeve mund të shndërrohet gradualisht në një formë më të butë, por po aq efektive ndikimi.
Kosova mbetet e rreshtuar qartë me Perëndimin në aspektin politik dhe të sigurisë. Refuzimi i vaksinave kineze dhe orientimi strategjik drejt SHBA-së dhe BE-së janë sinjale të qarta të këtij pozicionimi. Por në praktikë ekonomike, tregu kosovar po hapet gjithnjë e më shumë ndaj Kinës, duke krijuar një paradoks midis orientimit politik dhe realitetit tregtar.
Në mungesë të politikave mbrojtëse për prodhuesit vendorë dhe të strategjive për orientim drejt tregjeve evropiane, importi kinez po mbush një vakum strukturor në ekonominë kosovare.
Shembulli i Kosovës tregon se Kina nuk ka nevojë për ndikim të drejtpërdrejtë politik për të dominuar ekonomikisht. Përmes importeve masive, çmimeve të ulëta dhe mungesës së konkurrencës vendore, ajo po ndërton një prani të qëndrueshme dhe afatgjatë në Ballkanin Perëndimor.
Nëse ky trend vazhdon pa ndërhyrje strategjike, Kosova dhe rajoni rrezikojnë të shndërrohen në tregje konsumi të varura, ku vendimet ekonomike do të kushtëzohen gjithnjë e më shumë nga dinamika globale e fuqive të mëdha – edhe kur këto nuk e njohin shtetësinë e tyre./Gardiani.
