Më shumë se dy dekada më parë, më 24 mars 1999, NATO ndërmori ndërhyrjen e saj të parë madhore ushtarake kundër një shteti sovran në historinë e aleancës.
Operacioni “Forca Aleate”, i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, synonte ndalimin e fushatës së spastrimit etnik të udhëhequr nga Slobodan Millosheviçi kundër shqiptarëve të Kosovës dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Brenda vetëm 78 ditësh sulmesh ajrore intensive, Millosheviçi pranoi kushtet ndërkombëtare dhe lufta ajrore përfundoi më 10 qershor 1999.
Kjo ndërhyrje, ndonëse e diskutueshme në aspektin ndërkombëtar, arriti të ndalë një katastrofë humanitare. Më shumë se gjysmë milioni njerëz ishin zhvendosur nga shtëpitë e tyre përpara nisjes së bombardimeve, dhe pamundësia për të arritur një konsensus në Këshillin e Sigurimit të OKB-së – për shkak të kundërshtimeve nga Rusia dhe Kina – detyroi NATO-n të veprojë pa një mandat formal të OKB-së.
Roli i Shteteve të Bashkuara në këtë operacion ishte vendimtar. Operacioni paralel amerikan, i koduar “Noble Anvil”, komandohej nga gjenerallejtënant Michael Short nga baza e NATO-s në Vicenza, Itali. Që natën e parë, 214 avionë sulmues (112 nga SHBA) goditën objektiva serbe, përfshirë bazat ajrore dhe infrastrukturën ushtarake.
Teknologjia moderne luajti një rol kyç, sidomos përdorimi për herë të parë në betejë i bombarduesve strategjikë B-2, të cilët fluturuan drejtpërdrejt nga Missouri në SHBA drejt objektivave në Jugosllavi. Me ndihmën e municioneve të drejtuara JDAM, ata realizuan sulme precize pa nevojën për hyrje në hapësirën ajrore të ulët, duke minimizuar rrezikun për pilotët.
Forcat serbe reaguan me intensitet, duke lëshuar avionë MiG-29 dhe mijëra raketa tokë-ajër, por u përballën me epërsinë teknologjike të NATO-s. Pilotë amerikanë dhe evropianë rrëzuan disa prej këtyre avionëve pa pësuar humbje vetjake. Megjithatë, një avion amerikan F-117 u rrëzua në natën e katërt të operacionit – një ngjarje që tronditi publikun pasi ishte një nga avionët “stealth” më të avancuar në botë, raporton Gardiani.
Piloti i rrëzuar, kolonel Dale Zelko, arriti të shpëtojë dhe u rikuperua me sukses nga një mision kompleks shpëtimi që përfshinte helikopterë, avionë luftarakë dhe furnizues. Më vonë, ai kujtoi me emocione momentet dramatike të hedhjes me parashutë dhe frikën se mund të binte në duart e armikut para se të lidhej me forcat aleate.
Përveç përpjekjeve ushtarake, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e NATO-s organizuan një ndër operacionet më të mëdha humanitare të kohës. Task Forca “Shining Hope” dërgoi ndihma jetike për qindra mijëra refugjatë shqiptarë që ishin strehuar në Shqipëri dhe vendet fqinje. Më shumë se 32,000 pasagjerë dhe 52,000 ton ndihma u transportuan nga Komanda e Lëvizshmërisë Ajrore përmes 2,130 misioneve ajrore.
Përpjekjet humanitare kulmuan me aprovimin e operacionit “Allied Harbor” më 10 prill 1999 – një tjetër ndërmarrje që ndihmoi në strehimin dhe furnizimin e civilëve të zhvendosur nga Kosova.
Në përfundim të luftës ajrore, Millosheviçi u dorëzua dhe më vonë u dërgua në Hagë për t’u gjykuar për krime lufte. Edhe pse ai vdiq para përfundimit të gjyqit, ndërhyrja e NATO-s, e udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara, u konsiderua një sukses strategjik dhe humanitar.
Sot, Operacioni Forca Aleate mbetet një shembull i përdorimit të fuqisë ajrore për të ndalur një krim kundër njerëzimit dhe për të shpëtuar qindra mijëra civilë – pa humbje amerikane dhe me një mesazh të qartë: gjenocidi nuk do të tolerohet në heshtje./Gardiani/
